Franz Liszt in Zaltbommel

 
  Liszt en Zaltbommel  
                 
  Liszt en Zaltbommel: een merkwaardige combinatie? Op het eerste gehoor wel, maar toch…
 
Het verhaal gaat…
Het verhaal gaat dat op een dag in 1842 een onbekende pianist in Nijmegen een boot huurt om daarmee over de Waal naar Rotterdam te varen, waar hij een concert zal geven. Hij zal wel goed en beroemd zijn, want hij neemt zelfs zijn eigen vleugel mee. Rond het middaguur vaart de boot langs Zaltbommel en de vreemdeling hoort dan, dat er op de beiaard gespeeld wordt. Hij wordt getroffen door de mooie klanken en besluit om aan te meren en de beiaardier op te zoeken. 		  
  Eenmaal bij de Gasthuistoren aangekomen, waarin het carillon zich bevindt, vindt hij een deurtje dat toegang geeft tot de smalle trap naar boven. Hij klimt omhoog en ziet dan de stadsbeiaardier en tevens organist op het imposante orgel in de even indrukwekkende Sint-Maartenskerk, Carolus Antonius Leenhoff (1807-1878), in gedachten verzonken, terwijl hij de vrolijke klanken over het stadje uitstrooit. De vreemdeling gaat rustig in een hoekje zitten luisteren. Als Leenhoff klaar is, merkt hij zijn gast pas op die lovend is over het spel van de beiaardier. Gastvrij als Leenhoff is, nodigt hij de vreemdeling uit voor een eenvoudige lunch bij hem thuis, een paar straten verderop. Geanimeerd pratend komen ze bij hem thuis aan, waar de vreemdeling wordt voorgesteld aan mevrouw Leenhoff en hun ongeveer dertienjarige dochter Suzanne. Zij blijkt een goede pianiste te zijn en wordt gevraagd om iets voor de onverwachte gast te spelen.    
    Liszt (nog steeds heeft hij zich niet voorgesteld) is kennelijk onder de indruk van het spel van Suzanne. Het ene na het andere stuk moet zij hem voorspelen. Dan ziet Liszt één van zijn eigen composities tussen de pianoboeken liggen. “Speel nu dit stuk eens?” vraagt hij. “Nou, mijnheer, dat is nog wel wat moeilijk, maar ik zal het proberen,” antwoordt Suzanne. Liszt op zijn beurt vraagt of hij het dan eens mag proberen en al snel vult het huis zich met de meest geweldige pianomuziek die de familie Leenhoff ooit heeft gehoord.  
  Dan maakt Liszt zich bekend… Hij belooft dat hij, als hij terug is in Parijs, een goed woordje voor Suzanne zal doen, zodat zij daar kan gaan studeren.
 
Wat is er waar?
Tot zover de legende. Of dit verhaal waar is, weet niemand. Dit verhaal is opgetekend door dr. Anton van Anrooy (1895-1946), de vader van de componist Peter van Anrooy, in zijn boekje Impromptu. Hans Keser, Bommelkenner bij uitstek, heeft onderzocht of het waar zou kúnnen zijn.
- Liszt maakte inderdaad in november 1842 een concertreis langs de Rijn die hij beëindigt in Den Haag. Tijdens deze reis is hij van Nijmegen naar Rotterdam gevaren en moet dus langs Zaltbommel gekomen zijn.
- In Impromptu wordt gesproken over een dinsdag. Dit is zeer waarschijnlijk onjuist, omdat in een brief gesproken wordt over 19 november 1842, wat op een zaterdag was. Leenhoff bespeelde aan het einde van de ochtend tijdens de wekelijkse zaterdagmarkt de Hemony-beiaard uit 1654. Dit gebeurt nog steeds tot op de dag van vandaag.
- De weersomstandigheden op die dag waren van dien aard, dat Liszt vanaf de Waal het carillon gehoord kán hebben: het was zacht weer en er stond een zuidenwindje, vanaf de stad naar de Waal dus, zodat het klokkenspel op de rivier goed hoorbaar is.
- Liszt stond bekend om zijn impulsieve karakter.
- Suzanne Leenhoff heeft in Parijs piano gestudeerd en had verscheidene leerlingen waaronder enkele kinderen van de familie Manet. Een oudere zoon, Édouard, was een		  
  talentvol schilder. Suzanne en Édouard kregen een relatie en zijn dertien jaar later op het stadhuis van Zaltbommel en in de Sint-Maartenskerk in het huwelijk getreden. Mogelijk zal Leenhoff, als organist van de Sint-Maartenskerk, de dienst op het orgel begeleid hebben. De trouwakte is nog bewaard gebleven. In het Musée d’Orsay in Parijs hangt een schilderij uit 1868 van Édouard Manet getiteld: Suzanne Manet à son piano.
 
Kortom: het verhaal zóu waar kunnen zijn…		    
   
tekst: Arno van Wijk
bronnen:
Dr. A. van Anrooy – Impromptu. Zaltbommel 1982 (zevende druk)
Thijs de Torenwachter (Hans Keser) – Was Liszt ècht in Bommel. 1979
Thera Coppens – Franz Liszt, Suzanne Leenhoff en Édouard Manet in Zaltbommel. 1997
Arthur Gieles – Franz Liszt in Zaltbommel?! 2003		  
Klik hier voor het vervolg